Een faillissement als ondernemer betekent dat je niet meer aan je betalingsverplichtingen kunt voldoen en dat de rechter jou of je bedrijf officieel failliet verklaart. Wat er daarna gebeurt, hangt sterk af van de rechtsvorm van je onderneming. Bij een eenmanszaak of vof word jij als persoon failliet verklaard. Bij een bv is het bedrijf de failliet verklaarde partij, niet jij privé.
Het verschil is groot en heeft direct gevolgen voor je privévermogen, je inkomen en je toekomst als ondernemer. Hieronder lees je stap voor stap wat een faillissement inhoudt, hoe het verloopt en wat je verstandig kunt doen.
Wanneer wordt een ondernemer failliet verklaard?
De rechtbank verklaart je failliet als je bent opgehouden te betalen. In de praktijk betekent dit dat je minstens twee schuldeisers hebt en aan minimaal één van hen niet meer kunt betalen. Één schuldeiser alleen is in principe niet genoeg voor een faillissementsverzoek, maar in de praktijk wordt dit criterium niet altijd strikt toegepast.
Het faillissement kan op drie manieren worden aangevraagd: door jezelf, door een schuldeiser, of door het Openbaar Ministerie. Veel ondernemers wachten te lang en worden verrast door een verzoek van een schuldeiser. Wie zelf het initiatief neemt, heeft iets meer regie over de timing.
Eenmanszaak of vof: jij bent persoonlijk failliet
Bij een eenmanszaak is de onderneming juridisch geen aparte entiteit. Jij en je bedrijf zijn één. Word je als eenmanszaak failliet verklaard, dan ben jij als persoon failliet. Dat betekent dat niet alleen je zakelijke bezittingen, maar ook je privébezittingen in de boedel vallen. Denk aan je auto, spaargeld en in sommige gevallen je woning.
Bij een vof geldt hetzelfde voor alle vennoten. Elke vennoot is hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap. Wordt de vof failliet verklaard, dan worden automatisch ook alle vennoten persoonlijk failliet verklaard.
Bv of nv: faillissement van de rechtspersoon
Bij een besloten vennootschap is het bedrijf een aparte juridische entiteit. Een faillissement van de bv raakt jou als directeur-grootaandeelhouder (dga) in principe niet privé. Je privévermogen blijft buiten schot, zolang je je als bestuurder behoorlijk hebt gedragen.
Let op: de curator kan jou als bestuurder persoonlijk aansprakelijk stellen als er sprake is van bestuurdersaansprakelijkheid. Dat kan het geval zijn bij onbehoorlijk bestuur, het niet tijdig deponeren van jaarstukken, of het te laat melden van betalingsonmacht bij de Belastingdienst. In dat geval ben je alsnog met je privévermogen aansprakelijk.
Hoe verloopt een faillissement stap voor stap?
Het proces na de faillietverklaring volgt een vaste lijn:
- Uitspraak rechtbank: de rechter spreekt het faillissement uit en benoemt een curator en een rechter-commissaris.
- Curator neemt het beheer over: de curator beheert en vereffent de boedel. Jij verliest het beschikkingsrecht over je vermogen en bezittingen.
- Inventarisatie: de curator brengt alle bezittingen en schulden in kaart.
- Verificatievergadering: schuldeisers kunnen hun vorderingen indienen. De curator beoordeelt welke vorderingen worden erkend.
- Uitdeling of opheffing: als er genoeg is, worden schuldeisers (deels) betaald. Is er te weinig om de kosten te dekken, wordt het faillissement opgeheven wegens gebrek aan baten.
Als eenmanszaak of vof-vennoot kom je na het faillissement automatisch in de schuldsaneringsregeling (Wsnp) terecht als de schulden na afwikkeling blijven bestaan. Dit is niet automatisch: je moet er zelf een verzoek voor indienen bij de rechtbank.
Wat mag je nog wel en niet doen als failliet ondernemer?
Zodra het faillissement is uitgesproken, mag je niet meer zelfstandig over je bezittingen beschikken. Betalingen doen, bezittingen verkopen of nieuwe verplichtingen aangaan is niet meer toegestaan zonder toestemming van de curator. Doe je dit toch, dan kan de curator die handelingen terugdraaien.
Je bent verplicht volledig mee te werken met de curator. Dat betekent alle administratie aanleveren, eerlijk antwoord geven op vragen en beschikbaar zijn. Werk je niet mee, dan kan de rechtbank je gijzelen.
Wat je wél mag: gewoon werken in loondienst. Inkomen dat je verdient tijdens het faillissement gaat gedeeltelijk naar de boedel, maar je houdt een bedrag voor jezelf om van te leven. Hoeveel dat is, stelt de rechter-commissaris vast.
Gevolgen voor je kredietwaardigheid en toekomst
Een faillissement wordt geregistreerd in het Centraal Insolventieregister, dat openbaar is. Dit heeft gevolgen voor je kredietwaardigheid bij banken. In de praktijk is het na een faillissement jarenlang moeilijk om een nieuwe lening of hypotheek te krijgen.
Na afronding van de Wsnp (schuldsanering) ontvang je een zogeheten schone lei: resterende schulden worden kwijtgescholden. Je kunt daarna in principe opnieuw ondernemen. Als voormalig failliet bestuurder van een bv gelden wel beperkingen: je kunt tijdelijk worden uitgesloten van bepaalde bestuursfuncties als de curator wanbeleid heeft vastgesteld.
Alternatieven voor faillissement
Een faillissement is niet de enige uitweg bij financiële problemen. Er zijn twee alternatieven die je eerder kunt overwegen:
- Informeel akkoord: je onderhandelt rechtstreeks met schuldeisers over een regeling, bijvoorbeeld een gedeeltelijke kwijtschelding of een betalingsregeling.
- WHOA-akkoord (Wet Homologatie Onderhands Akkoord): een wettelijke regeling waarmee je onder rechterlijk toezicht een akkoord kunt aanbieden aan schuldeisers, ook als niet iedereen akkoord gaat. Dit kan een faillissement voorkomen.
Beide routes werken alleen als je er vroeg genoeg bij bent. Wacht je te lang, dan zijn er te weinig middelen over om een geloofwaardig akkoord aan te bieden.
Kom je als ondernemer in de problemen, schakel dan zo snel mogelijk een insolventierechtadvocaat of schuldhulpverlener in. Hoe eerder je in actie komt, hoe meer opties je hebt. Een faillissement is soms onvermijdelijk, maar het is zelden de enige weg.
