Het triple layered business model canvas is een uitbreiding op het klassieke business model canvas van Osterwalder, waarbij je een bedrijfsmodel niet alleen op economisch vlak analyseert, maar ook op milieu- en sociaal vlak. Het resultaat is een model met drie lagen die samen laten zien hoe een organisatie waarde creëert op alle drie die dimensies tegelijk. Dat maakt het een praktisch hulpmiddel voor wie een duurzamer bedrijfsmodel wil ontwerpen of beoordelen.
Het model werd in 2015 geïntroduceerd door Joyce en Paquin en beschreven op sustainablebusinessmodel.org. De gedachte erachter: het klassieke canvas focust puur op geld verdienen, terwijl bedrijven steeds vaker ook verantwoording moeten afleggen over hun impact op mensen en planeet. Het triple layered canvas maakt die impact zichtbaar en bespreekbaar.
De drie lagen van het triple layered business model canvas
Het model bestaat uit drie afzonderlijke canvassen die je op elkaar legt. Elke laag gebruikt dezelfde negen bouwblokken als het originele canvas (zoals klantsegmenten, waardeproposities en kostenstructuur), maar bekijkt ze vanuit een ander perspectief.
- Economische laag: dit is het oorspronkelijke business model canvas. Je analyseert hier hoe het bedrijf geld verdient, welke klanten het bedient, welke partners het nodig heeft en wat de kostenstructuur is.
- Milieulaag: hier bekijk je de negen bouwblokken vanuit ecologisch perspectief. Welke natuurlijke hulpbronnen verbruikt het bedrijf? Wat is de uitstoot over de hele keten? Welke milieuwaarde levert het product of de dienst op?
- Sociale laag: deze laag belicht de impact op mensen. Denk aan arbeidsomstandigheden, gemeenschappen, eerlijke beloning en sociale waardecreatie. Hier staat de vraag centraal: wie profiteert, en wie draagt de lasten?
De drie lagen staan niet los van elkaar. Juist de verbindingen ertussen zijn interessant: een beslissing die economisch slim lijkt, kan milieu- of sociaal negatief uitpakken. Door alle drie de canvassen naast elkaar te leggen, zie je die spanningen direct.
Hoe je het model in de praktijk gebruikt
Je vult het triple layered business model canvas in door voor elk van de drie lagen de negen bouwblokken te doorlopen. Dat doe je bij voorkeur in een team, zodat je verschillende perspectieven meeneemt. Een handige aanpak:
- Begin met de economische laag, want die is voor de meeste teams al bekend.
- Vul daarna de milieulaag in voor dezelfde bouwblokken. Stel voor elk blok de vraag: wat is de ecologische impact hier?
- Doe hetzelfde voor de sociale laag: wie zijn de betrokkenen buiten klanten en aandeelhouders, en wat is hun positie?
- Vergelijk de drie lagen en zoek naar conflicten of kansen. Waar zit spanning? Waar versterken de lagen elkaar?
Stel dat je een kledingbedrijf analyseert. De economische laag laat zien dat goedkope productie in lage-loonlanden de marge vergroot. De sociale laag laat zien dat de arbeidsomstandigheden daar mogelijk onder de maat zijn. De milieulaag toont een hoog waterverbruik bij het verven van stoffen. Zo maakt het canvas in één overzicht zichtbaar waar het bedrijfsmodel kwetsbaar of oneerlijk is.
Wat het triple layered canvas toevoegt ten opzichte van het origineel
Het klassieke business model canvas is sterk in het helder maken van hoe een bedrijf geld verdient. Wat het niet doet: de bredere gevolgen meenemen. Het triple layered canvas dwingt je om ook te kijken naar externe effecten die normaal buiten het model vallen, zoals CO2-uitstoot, waterverbruik, arbeidsrechten of impact op lokale gemeenschappen.
Een ander voordeel is dat het model helpt bij het communiceren over duurzaamheid. In plaats van vage beloftes kun je met dit canvas concreet laten zien op welke punten een bedrijfsmodel duurzamer is of nog verbetering nodig heeft. Dat is bruikbaar voor rapportages, investeringsgesprekken of interne strategiesessies.
Een eerlijk punt van kritiek: het model is bewerkelijker dan het originele canvas. Je vult in feite drie keer dezelfde structuur in, en voor de milieu- en sociale lagen heb je vaak specifieke kennis nodig die niet standaard aanwezig is in een team. Zonder die kennis loop je het risico dat de laag te oppervlakkig blijft.
Voor wie is dit model geschikt?
Het triple layered business model canvas is het meest bruikbaar voor bedrijven die bewust aan duurzaamheid werken, maar ook voor adviseurs, onderzoekers en studenten die een bedrijfsmodel willen analyseren op meer dan alleen financieel rendement. Het werkt goed in workshopvorm, bij het ontwikkelen van nieuwe producten of diensten, en bij het evalueren van bestaande bedrijfsmodellen.
Het is minder geschikt als snelle brainstormtool. Daarvoor is het originele canvas handiger. Het triple layered canvas vraagt om meer voorbereiding en tijd, en levert pas echt waarde op als je de drie lagen serieus en volledig invult.
Veelgestelde vragen over het triple layered business model canvas
Is het triple layered canvas gebaseerd op het originele business model canvas?
Ja, het gebruikt exact dezelfde negen bouwblokken als het canvas van Osterwalder en Pigneur, maar voegt er twee extra perspectieven aan toe: milieu en sociaal.
Kan je het model digitaal invullen?
Er zijn verschillende tools en templates beschikbaar om het canvas digitaal in te vullen, onder andere via tools die ook het originele canvas ondersteunen. De oorspronkelijke versie is beschreven op sustainablebusinessmodel.org.
Vervangt dit model andere duurzaamheidsrapportages?
Nee. Het is een ontwerpgereedschap, geen vervanging voor formele rapportagestandaarden zoals GRI of de CSRD-richtlijn. Het helpt je nadenken over je bedrijfsmodel; andere rapportages documenteren de daadwerkelijke prestaties.
Hoe lang duurt het om het canvas in te vullen?
Een goede sessie duurt al snel een halve tot een volledige dag, afhankelijk van de complexiteit van het bedrijf en de kennis in het team. Plan voorbereidingstijd in voor de milieu- en sociale laag.
Het triple layered business model canvas is een concreet hulpmiddel om duurzaamheid te verbinden aan strategie, niet als bijlage, maar als onderdeel van het bedrijfsmodel zelf. Wie het serieus invult, krijgt een eerlijk beeld van waar een bedrijf waarde creëert en waar het die waarde afwentelt op anderen.
