Ondernemen in het buitenland biedt Nederlandse ondernemers toegang tot nieuwe markten, klanten en groeikansen die in eigen land niet of nauwelijks beschikbaar zijn. Of je nu wilt exporteren, een buitenlandse vestiging wilt openen of een internationale samenwerking wilt aangaan: er komt meer bij kijken dan je misschien denkt. Dit artikel legt de belangrijkste stappen, aandachtspunten en valkuilen uit.
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is de officiële Nederlandse organisatie die ondernemers ondersteunt bij internationaal zakendoen. Via RVO kun je terecht voor persoonlijk advies, contacten met zakenpartners in het buitenland en financieringsmogelijkheden. Maar voor je bij hen aanklopt, is het slim om eerst de basis goed op orde te hebben.
Waarom ondernemen in het buitenland aantrekkelijk is
Nederland is een klein land met een open economie. Veel sectoren zijn verzadigd of kennen felle concurrentie. In opkomende markten, maar ook in stabiele landen als Duitsland, België of de Scandinavische landen, is soms meer ruimte voor jouw product of dienst. Zakendoen over de grens vergroot je klantenbestand en maakt je minder afhankelijk van de Nederlandse markt.
Exporteren is vaak de eerste stap. Je verkoopt je product of dienst vanuit Nederland aan buitenlandse afnemers, zonder dat je zelf fysiek aanwezig bent in dat land. Dat is relatief laagdrempelig en brengt minder risico’s met zich mee dan het opzetten van een lokale vestiging. Pas als je merkt dat een markt structureel interessant is, loont het om na te denken over een vaste aanwezigheid ter plekke.
De juiste markt kiezen voor internationaal ondernemen
Niet elke buitenlandse markt is even geschikt voor jouw bedrijf. Kijk bij het kiezen van een markt naar de volgende factoren:
- Marktpotentieel: is er vraag naar wat jij aanbiedt, en hoe groot is die vraag?
- Concurrentie: welke lokale spelers zijn er al actief, en wat is jouw onderscheidend vermogen?
- Regelgeving: gelden er importbeperkingen, vergunningseisen of specifieke productnormen?
- Cultuur en taal: hoe communiceer je met lokale klanten en partners, en sluit jouw aanpak aan bij de lokale cultuur?
- Politieke en economische stabiliteit: hoe stabiel is het land op de lange termijn?
Begin bij voorkeur met een land dat dichtbij ligt, zowel geografisch als cultureel. Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk zijn voor veel Nederlandse ondernemers logische eerste stappen. De afstand is klein, de markten zijn groot en er is al veel bekendheid met Nederlandse bedrijven.
Juridische en fiscale aandachtspunten
Zodra je actief bent in een ander land, heb je te maken met de lokale wet- en regelgeving. Dat geldt voor belastingen, arbeidsrecht, aansprakelijkheid en bedrijfsregistratie. De regels verschillen sterk per land. In sommige landen ben je al belastingplichtig als je er een vertegenwoordiger of kantoor hebt, ook zonder formele vestiging.
Binnen de Europese Unie gelden geharmoniseerde regels voor handel in goederen en diensten. Dat maakt zakendoen binnen de EU een stuk eenvoudiger dan buiten de EU. Buiten de EU, zoals in Azië, het Midden-Oosten of Amerika, heb je te maken met douaneregelgeving, importtarieven en soms verplichte lokale partners of aandeelhouders.
Laat je altijd adviseren door een lokale juridische of fiscale adviseur. De kosten daarvan vallen in het niet bij de problemen die je kunt krijgen als je een fout maakt in de belastingaangifte of een contract dat niet geldig blijkt in het buitenland.
Financiering en subsidies voor ondernemen in het buitenland
Internationaal uitbreiden kost geld. Denk aan marktonderzoek, reizen, lokale vertegenwoordigers, marketing en juridisch advies. Gelukkig zijn er meerdere manieren om dit deels te financieren.
RVO biedt verschillende financieringsinstrumenten aan, zoals de exportkredietverzekering (voor bescherming tegen wanbetaling door buitenlandse afnemers) en subsidieprogramma’s gericht op specifieke landen of sectoren. Ook Atradius Dutch State Business voert namens de Nederlandse overheid exportkredietverzekeringen uit voor grotere transacties.
Sommige provincies en gemeenten bieden aanvullende subsidies of ondersteuning voor internationale activiteiten van lokale ondernemers. Het is de moeite waard om bij je eigen gemeente of provinciale ontwikkelingsmaatschappij te informeren wat er beschikbaar is.
Een lokale partner of vertegenwoordiger vinden
In veel gevallen is een betrouwbare lokale partner de sleutel tot succes. Iemand die de markt kent, de taal spreekt en al een netwerk heeft. Dat kan een agent zijn die voor commissie jouw producten verkoopt, een distributeur die producten inkoopt en doorverkoopt, of een joint-venture partner waarmee je een nieuwe entiteit opricht.
Via RVO kun je gebruikmaken van het netwerk van Nederlandse ambassades en consulaten wereldwijd. Die kunnen helpen bij het leggen van eerste contacten en het checken van de betrouwbaarheid van potentiële partners. Ook handelsmissies, georganiseerd door de overheid of brancheorganisaties, zijn een effectieve manier om snel kennissen te maken in een nieuw land.
Praktische valkuilen bij internationaal zakendoen
Veel ondernemers onderschatten hoe lang het duurt om voet aan de grond te krijgen in een nieuwe markt. Reken op minimaal één tot twee jaar voordat je echt resultaat ziet, afhankelijk van de sector en het land. Wie verwacht na drie maanden winst te maken, komt bedrogen uit.
Andere veelgemaakte fouten:
- Te weinig marktonderzoek doen vooraf, en dan pas ter plekke merken dat er geen vraag is.
- Contracten opstellen zonder lokale juridische hulp, waardoor ze in het buitenland niet afdwingbaar zijn.
- Culturele verschillen onderschatten, bijvoorbeeld in onderhandelingsstijl of besluitvorming.
- Wisselkoersrisico’s negeren bij handel buiten de eurozone.
- Te snel te veel landen tegelijk aanpakken, terwijl de capaciteit van het bedrijf dat niet toelaat.
Veelgestelde vragen over ondernemen in het buitenland
Moet ik me registreren in het land waar ik zaken doe?
Dat hangt af van de aard en omvang van je activiteiten. Verkoop je eenmalig iets aan een buitenlandse klant, dan hoeft dat meestal niet. Heb je een vaste aanwezigheid, medewerkers of een kantoor, dan ben je in veel landen verplicht om je lokaal te registreren. Raadpleeg een lokale adviseur voor zekerheid.
Wat is een vaste inrichting en waarom is dat belangrijk?
Een vaste inrichting (in het Engels: permanent establishment) is een begrip uit het belastingrecht. Als jouw bedrijf in een land een vaste inrichting heeft, kan dat land belasting heffen over de winst die je daar maakt. Dit geldt ook als je geen formele buitenlandse entiteit hebt opgericht. Een lokaal kantoor, een agent met volmacht of een fabriek kan al genoeg zijn.
Hoe bescherm ik mij tegen niet-betaling in het buitenland?
Exportkredietverzekering is hiervoor het meest gebruikte instrument. Via Atradius (voor kortlopende kredieten) of RVO/Atradius Dutch State Business (voor grotere, langlopende transacties) kun je je verzekeren tegen wanbetaling door buitenlandse afnemers. Daarnaast is het verstandig om goede contractuele afspraken te maken en vooruitbetaling of een Letter of Credit te bedingen bij hogere risico’s.
Moet ik btw berekenen op buitenlandse verkopen?
Dat verschilt per situatie. Bij export buiten de EU geldt in de meeste gevallen een btw-tarief van 0% (nult
